“Gegoven is gegoven”?
Dat zeggen we altijd wanneer cliënten ons aanspreken over het schenken van geldsommen of aandelen bijvoorbeeld: u bent het definitief kwijt en het hoofddoel van successieplanning is niet dat er zo weinig mogelijk erfbelasting moet betaald worden, maar wel dat u zich niet tekort doet… Voor de niet-West-Vlamingen die dit lezen: de titel van dit stukje luidt voor u: << “Gegeven is gegeven”? >>. Maar dat u het geschonkene kwijt bent is een basisprincipe voor schenkingen. U kan niet geven, maar de gift toch nog met één hand blijven vasthouden als u een geldige schenking wil verrichten. De eerste (Franstalige) auteurs van ons Burgerlijk Wetboek noteerden dat als volgt: donner et retenir ne vaut… Dat heeft burgerrechtelijke gevolgen (“van wie is het goed in kwestie nu eigenlijk?”), maar zeker ook fiscale gevolgen (“is er schenkbelasting te betalen”, en zeker ook “…en is er dus geen erfbelasting meer op te betalen?”).
We hebben u onlangs nog diets gemaakt dat sommige familiale vermogensplanningen met maatschappen terug naar de tekentafel dreigen te moeten gaan omdat VLABEL net het principe van “ge moogt geen baasje meer kunnen spelen in wat u geschonken hebt om een geldige schenking te hebben” ertegenaan gooit…
Dat staat uiteraard los van de schenking van vruchtgebruik: u heeft wel degelijk geschonken, zij het enkel de blote eigendom. De vruchten van het goed (intresten bij een geldsom, stemrechten bij aandelen, gebruiksgenot bij een woning,…) blijven bij de schenker.
Er bestaat echter op deze planeet (en zeker in ons landje) geen enkele regel of er bestaat een uitzondering op. En ook hier bestaat één uitzondering op het heilige “gegoven is gegoven en dus zijt ge dat definitief kwijt”: de schenking tussen echtgenoten. Mijmerend over de stelling liefde maakt blind wou de wetgever mensen beschermen die in een vlaag van opperste verliefdheid (te) grote schenkingen deden aan hun huwelijkspartner. Wanneer die later door een of ander feit van hun roze wolkje gedonderd waren, kwamen die al eens tot de vaststelling dat ze wel heel gul geweest waren en hadden ze daar levenslang spijt van. Oplossing van de wetgever: maak schenkingen tussen echtgenoten herroepbaar. Tussen gehuwden is het dus: “ik geef en heb gegeven en dit tot ik mij bedenk…”. Uiteraard is dat burgerrechtelijk leuk als de onleuke situatie zich voordoet dat je je eigen vrijgevigheid betreurt.
Maar ook fiscaal kan dat veel scenario’s opsmukken. Stel bijvoorbeeld dat mevrouw heel vermogend is en manlief niet. Dan is het toch handig dat mevrouw kan schenken en zo de te betalen erfbelasting wanneer zij overlijdt, zwaar kan verminderen; maar ze toch, eens manlief plots denkt andere horizonten te moeten opzoeken, haar zuurverdiende centjes integraal kan recupereren en de te betalen toekomstige erfbelasting even het minste van haar zorgen zijn…? (In dit geval is de betaalde schenkbelasting [3% in Vlaanderen op roerende goederen] wel “voor niets” betaald en ook helemaal niet recupereerbaar…) Maar het kan ook handig zijn wanneer alles peis en vrede blijft: ze leefden nog lang en gelukkig maar manlief komt uiteindelijk eerst naar het hiernamaals te gaan: de dreiging van de te betalen erfbelasting (op de centen die hij van mevrouw gekregen heeft) kan weggetoverd worden door gewoon de schenking onder echtgenoten te herroepen! Mevrouw is in dit voorbeeld wel haar man kwijt, maar als schrale troost: niet een deel van haar centen… Die herroeping kan inderdaad zelfs tot na het overlijden van de geliefde gebeuren! Sommigen vonden dat idee niet fijn en kwamen met de theorie van het fiscaal misbruik voor de rechter hun visie verdedigen, maar in 2023 heeft het Hof van Beroep van Gent de klagers wat dat betreft gelukkig wandelen gestuurd: wat burgerrechtelijk kan (herroepen met terugwerkende kracht), dient fiscaal ook gevolgd te worden bij gebrek aan fiscale bepaling die dat expliciet anders bepaalt. Wat niet betekent dat we hier niet voorzichtig moeten mee omgaan: een simpele schenking herroepen is iets anders dan een ingewikkelde vermogensplanning opbouwen en dan VLABEL in het gezicht gaan uitlachen omdat een herroepbare schenking alle belastinggrond in casu wegslaat… De Duitse Johann Wolfgang von Goethe placht al eens te zeggen: In der Beschränkung zeigt sich erst der Meister. Geënt op ons verhaal hier: maak het niet te gortig, wie het onderste uit de kan wil, krijgt misschien wél het deksel op de neus, want VLABEL zal dan misschien wél rechters vinden die oordelen dat u de wet stretcht en die dus de clusterbom “Fiscaal misbruik!” wel op uw strategie droppen…
Om af te sluiten nog een kleine aanvulling op het adagium hierboven van “schenkingen tussen echtgenoten zijn wél herroepbaar”. Want, natuurlijk: geen uitzondering zonder uitzondering op die uitzondering… Een schenking tussen echtgenoten is toch helemaal niet herroepbaar wanneer die in de huwelijksovereenkomst opgenomen is! Dus een tip voor alle echtgenote(n)(s) die de hartjes in de ogen van de teerbeminde zien stralen en willen maken dat een beloofde schenking niet teruggedraaid wordt wanneer de wittebroodsweken voorbij zijn: ga eerst even bij uw notaris langs…
Auteur: Jan Baert (22 juli 2026)
